Het plasticprobleem: waarom we zoveel afval hebben en hoe we dat kunnen verminderen

Onze planeet heeft een plasticprobleem. Door hun duurzaamheid, lange levensduur en kostenefficiëntie is plastic een onmisbaar materiaal dat praktische problemen kan oplossen en ons leven kan verbeteren. Maar juist die eigenschappen die plastic zo waardevol maken, vormen ook een ecologisch gevaar, omdat er nog nooit een wereldwijde strategie is geweest om al het afval en de vervuiling die het veroorzaakt aan te pakken.

Het is zo’n enorm probleem dat je misschien denkt dat je er persoonlijk niet veel aan kunt doen. Het weigeren van een plastic rietje lijkt bijvoorbeeld vrij onbeduidend, maar we hebben gezien dat als genoeg mensen het doen, bedrijven veranderingen gaan doorvoeren en op zoek gaan naar betere manieren om hun klanten te geven wat ze willen. Kleine acties kunnen uitgroeien tot grote bewegingen die echt een verschil maken. Zowel individuen, bedrijven als overheden hebben allemaal een rol te spelen bij het oplossen van het plasticprobleem.

Hoe zijn we hier terechtgekomen?

‘Plastic’ is een verzamelnaam voor een grote verscheidenheid aan door de mens gemaakte materialen. De eerste kunststoffen werden rond de eeuwwisseling van de twintigste eeuw uitgevonden. Ze werden aanvankelijk in de industrie gebruikt, en daarna door het leger tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het huishoudelijk gebruik van plastic kwam pas echt van de grond tijdens de naoorlogse bloei. 

De meest voorkomende soort plastic wordt tegenwoordig gemaakt door aardolieproducten tot hoge temperaturen te verwarmen, zodat er sterk gebonden moleculaire ketens ontstaan, zogenaamde polymeren. De bijna grenzeloze aanpasbaarheid (qua vorm, size, weight en de duurzaamheid) van deze synthetische polymeren zorgt ervoor dat plastic zo veel wordt gebruikt (van medische apparatuur tot vliegtuigen) en zo nuttig is voor ons leven. Maar het chronische overmatig gebruik ervan, puur voor het gemak, leidt tot de vervuilingscrisis waar we nu mee te maken hebben. Veel soorten plastic breken niet op natuurlijke wijze af, wat betekent dat een groot deel van al het plastic dat ooit op aarde is geproduceerd, nog steeds bij ons is (79%, volgens de BBC in 2015). Recyclen lijkt een goede oplossing, maar slechts een heel klein percentage (9%, volgens de OESO) van al het geproduceerde plastic wordt daadwerkelijk gerecycled. De rest belandt per miljarden tonnen op stortplaatsen of komt terecht in een van de vijf enorme afvalwervelingen in de oceanen.

Veel van het plastic dat in de oceaan terechtkomt, doet er enorm lang over om af te breken, maar tijdens dat proces valt het vaak uiteen in steeds kleinere stukjes. Die kleine stukjes worden door zeedieren opgegeten en kunnen het dier doden of in de voedselketen terechtkomen. Die plastic vork die je vijf minuten gebruikt en dan weggooit, blijft nu waarschijnlijk langer op deze planeet dan jij leeft, want er is eigenlijk geen ‘weg’ voor plastic.

Het wegwerpartikel dat eeuwig meegaat

Een van de grootste probleemgebieden op het gebied van plasticvervuiling, en een belangrijk aandachtspunt in de huidige bewustwordingsgolf, is wat bekend staat als ‘wegwerpplastic’. Daaronder vallen alle producten die bedoeld zijn om slechts één keer te worden gebruikt en daarna weggegooid.

Rietjes, het vaak genoemde voorbeeld, lijken zo onbelangrijk, maar zorgen al snel voor heel veel afval. Maar de grootste markt voor wegwerpplastic is verpakkingsmateriaal: frisdrank- en waterflessen, boodschappentassen, meeneemverpakkingen voor eten en bijna alles wat ergens naartoe wordt verzonden.

De oplossing moet uit een combinatie van maatregelen komen. Overheden moeten een verbod op wegwerpplastic invoeren, de industrie moet haalbare, kosteneffectieve en biologisch afbreekbare alternatieven vinden, en jij moet een levensstijl omarmen waarin je minder plastic gebruikt.

Vertel me eens iets positiefs!

Er is al wat vooruitgang geboekt!

Taiwan heeft plannen aangekondigd om tegen 2030 een totaalverbod in te voeren op plastic wegwerpzakjes, bestek, bakjes en rietjes.

Frankrijk heeft plastic verpakkingen voor fruit en groenten verboden, waardoor er jaarlijks meer dan een miljard verpakkingen minder worden gebruikt.

Plastic wegwerpzakjes zijn verboden in heel wat Afrikaanse landen, waaronder Rwanda, Mauritanië, Eritrea, Marokko en Kenia.

Plastic zakjes zijn ook verboden in Bangladesh en Sri Lanka.

In Maleisië mag je alleen nog biologisch afbreekbare en composteerbare plastic zakjes gebruiken.

Plastic microbeads in cosmetica zijn nu verboden in de VS, Canada en het VK.

Engeland heeft plastic bestek, rietjes, roerstaafjes, wattenstaafjes en polystyreenbekers verboden.

Verschillende Amerikaanse staten, waaronder Californië, New York, Oregon en Hawaï, hebben plastic wegwerpzakjes verboden. 

Wat kan ik doen?

Wat fijn dat je dat vraagt!

• Verminder je eigen plasticverbruik door af te stappen van de wegwerpmentaliteit. Gebruik je eigen waterfles, koffiebeker, rietjes en boodschappentassen. Bekijk deze handige tips van onze partner Friends of the Earth voor meer ideeën.

• Hergebruik verpakkingen waar mogelijk. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van glazen potten om eten in de koelkast te bewaren in plaats van wegwerpbare plastic bakjes te kopen.

• Recycleer op de juiste manier. Als er in jouw buurt huishoudelijk afval wordt gescheiden, bekijk dan de richtlijnen zodat je alleen spullen buiten zet die daadwerkelijk door je afvalverwerker kunnen worden gerecycled. Als je niet-recyclebare spullen meedoet, wordt het proces minder efficiënt en is de kans kleiner dat het lukt. Kies ervoor om spullen te kopen die verpakt zijn in materialen waarvan je weet dat ze recyclebaar zijn. Als je onderweg toch plastic gebruikt (bekers, flessen, borden), neem ze dan mee naar huis zodat ze kunnen worden gerecycled.

• Steun de inspanningen van milieugroeperingen die bij de overheid lobbyen om actie te ondernemen door onnodig plastic te verbieden en de industrie aan te moedigen om beter plastic of vergelijkbare alternatieven te ontwikkelen.

• Kies bij het winkelen voor bedrijven die zich inzetten om zo weinig mogelijk afval te produceren.

Bij Liforme zijn onze yogamatten gemaakt van natuurlijk, hernieuwbaar rubber en biologisch afbreekbaar polyurethaan in plaats van PVC. Al onze verpakkings- en verzendmaterialen zijn plasticvrij. Als het om iets zo belangrijks gaat als de gezondheid van onze planeet, kunnen we allemaal manieren vinden om het beter te doen.