Wat zit er in een fles? Een openhartig gesprek over flessenwater

Als je tijdens een vinyasa-les even rondkijkt in een yogastudio, zie je naast bijna elke mat waarschijnlijk een flesje water staan dat erop wacht om omvergeschopt te worden door een bijzonder energieke ‘flip dog’. Voldoende drinken tijdens intensieve training is belangrijk, maar het is net zo belangrijk om even na te denken over hoe je je water meeneemt. En het lijdt geen twijfel dat het gebruik van een hervulbare fles veel milieuvriendelijker is dan wegwerpflesjes.

Hoewel er een aantal heel legitieme gezondheids- en veiligheidsredenen zijn om flessenwater te kopen, wordt het meestal gewoon uit gemak gekocht. Dat is een luxe die moeilijk te rechtvaardigen is, gezien het overweldigende bewijs over de negatieve milieu-impact van plastic flessen – zowel voordat als nadat dat H₂O je lippen raakt – want de productie en afvalverwerking van al die flessen is een groot probleem voor onze planeet.

De flessen

Waterflessen van plastic voor eenmalig gebruik worden meestal gemaakt van PET (polyethyleentereftalaat), een aardolieproduct. Voor de productie van deze flessen wordt ruwe olie, water en energie gebruikt, die allemaal elders beter benut zouden kunnen worden. Als je een fles water koopt, is slechts een klein deel van de prijs het water zelf. Je betaalt ook voor de flessen en dopjes (plastic), de verpakking (papier, nog meer plastic) en het transport (veel meer energie) over de hele wereld.

Hoe zit het met recyclen?

Bedrijven die flessenwater produceren, doen vaak alsof ze een milieupasje hebben omdat PET-flessen recyclebaar zijn. Maar er is een groot verschil tussen recyclebaar (in theorie) en gerecycled (in de praktijk). In Europa wordt ongeveer 50% van de plastic flessen gerecycled, wat als een goed percentage wordt beschouwd. In de Verenigde Staten ligt dat percentage eerder tussen de 15 en 30%.

Deze lage percentages weerspiegelen zowel een gebrek aan toegang tot recyclingprogramma’s als de manier waarop flessenwater wordt gebruikt als een ‘grab-and-go’-product: je neemt het mee, drinkt het op en gooit het dan snel in de dichtstbijzijnde prullenbak, waarna het met miljoenen tonnen op stortplaatsen belandt. Flessen die niet op de vuilstort terechtkomen, belanden vaak in de oceaan, waar ze deel kunnen uitmaken van een van de vijf enorme afvalwervelingen op aarde, of waar ze afbreken en worden opgegeten door zeedieren, waardoor ze in de voedselketen terechtkomen.

Hoewel er veel geweldige en belangrijke toepassingen zijn voor moderne kunststoffen in allerlei producten (en steeds ingenieuzere manieren om ze milieuvriendelijker te maken), springt flessenwater eruit als een bijzonder schrijnend geval, omdat wat je hiermee koopt bijna overal verkrijgbaar is tegen veel lagere kosten voor zowel de planeet als je portemonnee.

Hoe zit het dan met glas?

Misschien vraag je je af of glazen flessen een betere keuze zijn. Glasrecycling komt dichter in de buurt van een ‘gesloten kringloop’, wat betekent dat glas gemakkelijker weer tot bruikbaar glas wordt verwerkt, terwijl plastic meestal wordt ‘gedowncycled’ tot producten van mindere kwaliteit. De productie van glas kost ook minder energie en water dan die van plastic, en glas is inertiër, waardoor het de smaak of samenstelling van de inhoud niet beïnvloedt.

Glas heeft echter wel één groot nadeel: het is zwaar. Dit heeft een grote invloed op de hoeveelheid energie die nodig is om met water gevulde glazen flessen te vervoeren en om het glasafval na gebruik af te voeren. En vergeet niet: het water in die flessen moet nog steeds ergens vandaan komen.

Het water

Dus, waar komt al dat water vandaan? Soms komt het uit de Zwitserse Alpen, soms van een Melanesisch eiland, soms uit een natuurlijke bron in Maine, en soms gewoon uit de kraan. Als je in de Zwitserse Alpen, Melanesië of Maine woont, is het logisch om water van daar te drinken. Als je dat niet doet, is dat eigenlijk niet zo logisch.

De watervoorraden in deze regio’s zijn niet onbeperkt, en het is ook niet logisch om ze de hele wereld over te verschepen om ze vervolgens als gezondheidstonicum te verkopen. Aan de andere kant geven de woorden ‘openbare waterbron’ of ‘gemeentelijke bron’, die op de etiketten van verschillende grote merken gebotteld water staan, aan dat je gefilterd kraanwater hebt gekocht.

Is kraanwater schoon?

Hoe zit het dan met de zuiverheid van kraanwater? Gezien de aanhoudende watercrises in Flint, Michigan, en elders, is dat een terechte vraag. In de ontwikkelde, geïndustrialiseerde wereld wordt veilig water beschouwd als een basisrecht. Kraanwater wordt daar vaker getest en beter gecontroleerd dan flessenwater, hoewel je als burger wel waakzaam moet blijven in het licht van deregulering en verslechterende infrastructuur. Door kraanwater te gebruiken, laat je zien dat het nog steeds een essentiële gemeenschapsbron is.

Als je je zorgen maakt over wat er in je water zit, kun je de testresultaten opvragen bij je waterbedrijf of een monster opsturen voor onafhankelijk onderzoek. Er wordt vaak chloor aan kraanwater toegevoegd om verontreinigingen te doden. Door thuis een goede waterfilterkan of een filtersysteem in de gootsteen te gebruiken, kun je het chloor verwijderen, waardoor het water lekkerder smaakt. Filteren kan ook andere giftige stoffen verwijderen, zoals lood, dat uit oude leidingen kan komen.

Vertel het verder

Naast het stoppen met flessenwater en het thuis recyclen van plastic, kun je je werkgever en je gemeenschap aanmoedigen om hetzelfde te doen. Vraag op je werk om een recyclingprogramma. De spreekwoordelijke waterkoeler op kantoor gebruikt weliswaar minder plastic per portie, maar is niet zonder problemen. Hard plastic bevat vaker BPA, dat in het water zelf terecht kan komen. Hoewel BPA op de meeste plaatsen geleidelijk wordt uitgefaseerd, blijkt uit onderzoek dat de gangbare vervanging, BPS, een vergelijkbaar effect heeft op menselijke hormonen. Het aanbieden van gefilterd kraanwater kost minder en is minder riskant.

Je kunt ook contact opnemen met je gemeente om ervoor te zorgen dat er schoon drinkwater blijft worden geleverd en dat er recyclingdiensten worden ingevoerd of verbeterd. De inbreng van burgers kan en doet echt een verschil, dus laat je stem horen.

Let op!

De keuze hebben tussen veilige bronnen van drinkwater is absoluut een voorrecht. Er zijn veel plekken op aarde waar onbesmet water ongelooflijk schaars of helemaal niet beschikbaar is. Er zijn ook omstandigheden waarin flessenwater de beste keuze is, bijvoorbeeld als het kraanwater vervuild raakt of tijdens een natuurramp. In die situaties moet je zeker flessenwater drinken. Daar is het immers voor bedoeld.

Maar bij je dagelijkse, gewone watergebruik: maak de keuze die het beste is voor de planeet. Als je eenmaal begrijpt wat de milieu-impact is van het kopen van flessenwater, wordt het overduidelijk dat het nergens op slaat om er zoveel hulpbronnen aan te besteden. De beste manier om het aanbod van flessenwater te verminderen, is door de vraag te verminderen, één persoon tegelijk. (Psst, dat ben jij!)